[এফালে বিভিন্ন মহলৰ উচতনি, আনফালে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সংবেদনশীল আৰু সময়োচিত হস্তক্ষেপৰ অভাৱ—এই দুয়োৰে মাজত জীৱন-সংশয়ৰ সন্মুখীন হৈছে বিজ্ঞানী, উদ্ভাৱক আৰু সমাজকৰ্মী সোনম ৱাংচুক। এই পৰিস্থিতি কোনো গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ বাবে শুভ লক্ষণ হ'ব নোৱাৰে।
NEET-সংক্ৰান্ত বিতৰ্কৰ মাজত ইতিমধ্যে একাধিক শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰাণ হেৰুৱাইছে। এনে শোকাৱহ ঘটনাৰ পাছতো চৰকাৰৰ পদক্ষেপ যথেষ্ট নে নহয়, সেই প্ৰশ্ন জনমনত উত্থাপিত হৈছে। একেদৰে, সোনম ৱাংচুকৰ দৰে এগৰাকী বিশিষ্ট সমাজ-উদ্ভাৱকক দীৰ্ঘদিন ধৰি অনশনৰ পথ বাছি ল'বলৈ বাধ্য হোৱাটোও উদ্বেগজনক।
যদি তেওঁৰ স্বাস্থ্যৰ অধিক অৱনতি ঘটে বা কোনো অপ্ৰত্যাশিত ঘটনা সংঘটিত হয়, তেন্তে ভাৰতৰ গণতান্ত্ৰিক আলোচনা, শিক্ষা-ব্যৱস্থা আৰু জনজীৱনৰ বাবে এক গভীৰ আঘাত হিচাপে চিহ্নিত হ'ব। সেয়েহে আন্দোলনক ৰাজনৈতিক সুবিধাৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, সকলো পক্ষই সংযম, সংলাপ আৰু দায়িত্বশীল আচৰণৰ পৰিচয় দিয়া উচিত।
সোনম ৱাংচুকক কোনো ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থৰ বলিৰ পঠা হিচাপে পৰিণত কৰাটো দেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক। তেওঁৰ সৈতে মতভেদ থাকিব পাৰে, তেওঁৰ দাবীৰ সৈতে সকলো একমত নহ'বও পাৰে; কিন্তু দেশৰ শিক্ষা, উদ্ভাৱন, পৰিৱেশ আৰু সমাজকল্যাণলৈ তেওঁৰ অৱদান অনস্বীকাৰ্য। সেই অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই তেওঁৰ জীৱন আৰু স্বাস্থ্য সুৰক্ষিত ৰখাটো সকলো পক্ষৰ নৈতিক দায়িত্ব। প্ৰতিবেদক: ১৫ জুলাই ]
বিশ্বজুৰি বিজ্ঞানী, অভিযন্তা আৰু উদ্ভাৱকৰ অভাৱ নাই। কিন্তু যিসকলে নিজৰ জ্ঞানক সমাজৰ প্ৰকৃত সমস্যাৰ সমাধানৰ সৈতে একাত্ম কৰিব পাৰে, তেনে ব্যক্তিৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম। ভাৰতৰ লাডাখৰ সন্তান সোনম ৱাংচুক সেইসকল ব্যতিক্ৰমী ব্যক্তিত্বৰ অন্যতম। তেওঁ এজন উদ্ভাৱক, শিক্ষা-সংস্কাৰক, পৰিৱেশ-সচেতন চিন্তাবিদ, সমাজ-উদ্যোক্তা আৰু মানৱকল্যাণৰ বাবে বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া এক দূৰদৰ্শী ব্যক্তিত্ব।
১৯৬৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত লাডাখৰ আলচি অঞ্চলত জন্মগ্ৰহণ কৰা সোনম ৱাংচুকে সৰুৰে পৰা পাহাৰীয়া জীৱনৰ কষ্ট, প্ৰাকৃতিক প্ৰতিকূলতা আৰু শিক্ষাৰ সীমাবদ্ধতা অনুভৱ কৰিছিল। লাডাখৰ শিশুসকলৰ বাবে বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ মাজত এক গভীৰ ব্যৱধান আছিল। সেই অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ চিন্তাৰ ভিত্তি গঢ়ি তোলে। উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰাৰ পিছতো তেওঁ মহানগৰত স্থায়ী হোৱাৰ পথ বাছি লোৱা নাছিল; তাৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জন্মভূমিলৈ উভতি আহি সমাজ পৰিৱৰ্তনৰ কামত আত্মনিয়োগ কৰে। এই লক্ষ্যৰে তেওঁ সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে Students' Educational and Cultural Movement of Ladakh (SECMOL) গঠন কৰে। SECMOL-ৰ মূল লক্ষ্য আছিল পৰীক্ষামুখী শিক্ষাৰ পৰিৱৰ্তে জীৱনমুখী শিক্ষা গঢ়ি তোলা। ইয়াত শিক্ষাৰ্থীসকলে কেৱল পাঠ্যপুথিৰ জ্ঞানেই নহয়, সৌৰশক্তিৰ ব্যৱহাৰ, কৃষিকাৰ্য, উদ্যোগ, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, নেতৃত্বৰ গুণ আৰু আত্মনিৰ্ভৰ জীৱন-দক্ষতাও আহৰণ কৰে। শিক্ষাক বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ এই ধাৰণাই SECMOL-ক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়তো এক আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।
সোনম ৱাংচুকৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় উদ্ভাৱন হৈছে 'আইচ ষ্টুপা' (Ice Stupa)। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত লাডাখত হিমবাহ সোনকালে গলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, ফলত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সময়ত পানীৰ অভাৱ দেখা দিয়ে। এই সমস্যাৰ সমাধান হিচাপে তেওঁ শীতকালত পানীক কৃত্ৰিমভাৱে বৰফৰ শংকু আকৃতিৰ স্তূপ হিচাপে সংৰক্ষণ কৰাৰ এক অভিনৱ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। বসন্ত আৰু গ্ৰীষ্মকালত এই বৰফ ধীৰে ধীৰে গলি কৃষিক্ষেত্ৰলৈ পানী যোগান ধৰে। কম ব্যয়সাপেক্ষ, শক্তি-সাশ্ৰয়ী আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল এই উদ্ভাৱনক বিশ্বজুৰি বহনক্ষম উন্নয়নৰ এক সফল উদাহৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
সোনম ৱাংচুকে বিশ্বাস কৰে-- স্থানীয় সমস্যাৰ সমাধান স্থানীয় পৰিস্থিতি বুজি উলিয়াব লাগে। উন্নয়ন মানে কেৱল ডাঙৰ ডাঙৰ অট্টালিকা বা প্ৰযুক্তিৰ প্ৰসাৰ নহয়; উন্নয়ন তেতিয়াহে অৰ্থবহ হয়, যেতিয়া সেয়া সাধাৰণ মানুহৰ জীৱন সহজ কৰি তোলে। এই দৃষ্টিভংগীয়েই তেওঁক অন্যান্য উদ্ভাৱকৰ পৰা পৃথক কৰি তুলিছে।
ভাৰতীয় জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত সোনম ৱাংচুকৰ নাম অধিক পৰিচিত হয় হিন্দী চিনেমা "থ্ৰি ইডিয়টছ" (২০০৯) মুক্তিৰ পাছত। চিনেমা খনৰ "ফুন্সুখ ৱাংড়ু" চৰিত্ৰটো তেওঁৰ জীৱন আৰু উদ্ভাৱনী চিন্তাধাৰাৰ পৰা আংশিকভাৱে অনুপ্ৰাণিত বুলি বহুলভাৱে স্বীকৃত। এই খিনিতে উল্লেখ কৰিব লাগিব-- চিনেমা খন তেওঁৰ জীৱনী নহয়। আৰু উল্লেখ কৰিব পাৰি-- চিনেমা খনে লাখ লাখ যুৱক-যুৱতীক পৰীক্ষাৰ নম্বৰৰ সলনি সৃজনশীলতা, উদ্ভাৱনী শক্তি আৰু সমস্যা সমাধানৰ মানসিকতাক অধিক গুৰুত্ব দিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছে।
শেহতীয়া বছৰবোৰত সোনম ৱাংচুক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু লাডাখৰ ভৱিষ্যৎক কেন্দ্ৰ কৰি এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনআন্দোলনৰ মুখপাত্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে। তেওঁৰ মতে, হিমালয় সমগ্ৰ দক্ষিণ এছিয়াৰ জলবায়ু, নদ-নদী আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ আধাৰ। অনিয়ন্ত্ৰিত খনন, অপৰিকল্পিত পৰ্যটন, অতিৰিক্ত নিৰ্মাণ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে এই অঞ্চলক সংকটৰ দিশলৈ ঠেলি নিছে। সেয়েহে উন্নয়নৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপ পৰিৱেশগত দায়বদ্ধতাৰ সৈতে গ্ৰহণ কৰা উচিত বুলি তেওঁ দৃঢ়ভাৱে মত প্ৰকাশ কৰে।
সোনম ৱাংচুকৰ নেতৃত্বত লাডাখৰ সাংবিধানিক সুৰক্ষা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু স্থানীয় জনসাধাৰণৰ অধিকাৰৰ দাবীত একাধিক শান্তিপূৰ্ণ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছে। তেওঁৰ আন্দোলনৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য হৈছে—তেওঁ কেতিয়াও সংঘাত বা হিংসাৰ পথ গ্ৰহণ নকৰে। তথ্য, যুক্তি, বিজ্ঞান আৰু গণতান্ত্ৰিক পদ্ধতিক ভিত্তি কৰিয়েই তেওঁ নিজৰ দাবীসমূহ আগবঢ়ায়। এই কাৰণেই তেওঁৰ বক্তব্য ভাৰতৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহলতো গুৰুত্বসহকাৰে গ্ৰহণ কৰা হয়।
সমাজৰ প্ৰতি তেওঁৰ অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে সোনম ৱাংচুকে Ramon Magsaysay Award-কে ধৰি বহু সন্মান লাভ কৰিছে। এই বঁটাসমূহে তেওঁৰ ব্যক্তিগত সফলতাক প্ৰতিফলিত কৰে, সমাজকল্যাণমূলক উদ্ভাৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ নতুন বাট দেখুৱাই।
আজিৰ পৃথিৱীত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, পানীৰ সংকট, পৰিৱেশ ধ্বংস আৰু শিক্ষাৰ গুণগত মানক লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছে। এনে সময়ত সোনম ৱাংচুকৰ জীৱন আৰু কৰ্ম বিশেষভাৱে প্ৰাসংগিক। তেওঁ আমাক শিকাইছে যে সমাজৰ সমস্যাবোৰৰ সমাধান কেৱল চৰকাৰ বা বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়; সৃজনশীল চিন্তা, স্থানীয় অভিজ্ঞতা আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতাৰে এজন ব্যক্তিয়েও বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিব পাৰে।
সোনম ৱাংচুকৰ জীৱন এক গভীৰ বাৰ্তা বহন কৰে—প্ৰকৃতিৰ সৈতে সংঘাতত নহয়, সহাৱস্থানতহে মানৱ সভ্যতাৰ ভৱিষ্যৎ নিহিত হৈ আছে। শিক্ষা, বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু মানৱিক মূল্যবোধৰ সুসমন্বয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ দেখুৱাইছে যে উন্নয়নৰ এক বিকল্প পথ সদায় সম্ভৱ। এই কাৰণেই সোনম ৱাংচুক আধুনিক ভাৰতৰ এজন চিন্তাশীল সমাজ-নিৰ্মাতা আৰু বিশ্ববাসীৰ বাবে এক অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস।
|| নতুন ভূমিকা ||
২০২৬ চনত সোনম ৱাংচুকে তেওঁৰ জনআন্দোলনক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে। লাডাখ আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ দাবীৰ লগতে তেওঁ দেশজুৰি সৃষ্টি হোৱা NEET-UG পৰীক্ষাৰ কথিত অনিয়ম আৰু প্ৰশ্নকাকত ফাদিলক কেন্দ্ৰ কৰিও আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰে। দিল্লীৰ যন্তৰ মন্তৰত তেওঁ অনিৰ্দিষ্টকালীন অনশন আৰম্ভ কৰি পৰীক্ষা ব্যৱস্থাত স্বচ্ছতা, জবাবদিহিতা আৰু শিক্ষা-ব্যৱস্থাৰ মৌলিক সংস্কাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰে। তেওঁৰ মতে, কোটি কোটি শিক্ষাৰ্থীৰ ভৱিষ্যৎ নিৰ্ধাৰণ কৰা প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাসমূহত জনগণৰ আস্থা অটুট ৰখাটো এখন গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰৰ অন্যতম দায়িত্ব।
দীঘলীয়া অনশনৰ ফলত তেওঁৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটে, ওজন উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু চিকিৎসকসকলে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। তথাপিও তেওঁ আন্দোলন অব্যাহত ৰাখি কয়-- ব্যক্তিগত কষ্টতকৈ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ সততা অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই ঘটনাই দেশজুৰি ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰে আৰু বহু শিক্ষাৰ্থী, শিক্ষক, সামাজিক সংগঠন তথা ৰাজনৈতিক মহলৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।
অৱশ্যে এই আন্দোলনক লৈ মতভেদো দেখা যায়। সমৰ্থকসকলৰ মতে, সোনম ৱাংচুকে লক্ষ লক্ষ শিক্ষাৰ্থীৰ উদ্বেগৰ প্ৰতিধ্বনি কৰিছে আৰু পৰীক্ষা ব্যৱস্থাত স্বচ্ছতা আনিবলৈ নৈতিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে। আনহাতে, সমালোচকসকলৰ মতে, জটিল নীতিগত বিষয়সমূহৰ সমাধান অনশন বা প্ৰতীকী আন্দোলনতকৈ অধিক প্ৰাতিষ্ঠানিক আৰু আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বিচৰা উচিত। এই বিতৰ্কত স্পষ্ট হৈছে-- শিক্ষা, জবাবদিহি দায়বদ্ধ আৰু গণবিশ্বাসৰ প্ৰশ্ন আজিৰ ভাৰতত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জন-আলোচনাৰ বিষয় হৈ পৰিছে।
|| পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ প্ৰশ্নত... ||
সোনম ৱাংচুকে পৰিৱেশ সুৰক্ষা, স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰ আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ দাবীত ব্যাপক জনসমৰ্থন লাভ কৰিছে, বিপৰীতে আন্দোলন সমালোচনাৰ ঊৰ্ধ্বতো নহয়। সমালোচক সকলৰ মতে, লাডাখক লৈ তেওঁ উত্থাপন কৰা কিছুমান দাবী আৰু বক্তব্যই বহু সময়ত বিষয়টোক অতি সৰলীকৰণ কৰে। তেওঁলোকৰ যুক্তি হৈছে, সীমান্তৱৰ্তী আৰু কৌশলগতভাৱে অতি স্পৰ্শকাতৰ অঞ্চল হিচাপে লাডাখত ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা, আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, যোগাযোগ ব্যৱস্থা আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ মাজত এক জটিল ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিব লাগে। সেয়েহে কেৱল পৰিৱেশৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা সকলো সিদ্ধান্ত বিচাৰিলে উন্নয়নৰ অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় দিশসমূহ উপেক্ষিত হোৱাৰ আশংকা থাকে।
আনহাতে, কিছুমান মহলে অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে-- ৱাংচুকৰ আন্দোলনে সামাজিক মাধ্যম আৰু সংবাদমাধ্যমত ব্যাপক সঁহাৰি লাভ কৰিলেও, ইয়াৰ সকলো দাবী নীতি-নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত সমানভাৱে কাৰ্যকৰী কৰিব পৰা নহ'বও পাৰে। চৰকাৰী মহলৰ মতে, লাডাখৰ উন্নয়ন, সীমান্তৰ সুৰক্ষা, পৰ্যটন, শক্তি আৰু স্থানীয় জীৱিকাৰ মাজত সমন্বয় সাধন কৰাটো এক অত্যন্ত জটিল প্ৰক্ৰিয়া।
ইয়াৰ বিপৰীতে, সোনম ৱাংচুক আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলে যুক্তি আগবঢ়ায় যে তেওঁলোক উন্নয়নৰ বিৰোধী নহয়; পৰিৱেশ-সংবেদনশীল অঞ্চলত বৈজ্ঞানিক, দীৰ্ঘম্যাদী আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন নীতিৰ পোষক। তেওঁলোকৰ মতে, হিমালয় অঞ্চলৰ পৰিৱেশগত ভাৰসাম্য বিনষ্ট হ'লে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেৱল লাডাখতেই সীমাবদ্ধ নাথাকি সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ জলসম্পদ, কৃষি আৰু জলবায়ুৰ ওপৰতো পৰিব।
এই বিতৰ্কত স্পষ্ট হয়-- আধুনিক উন্নয়নৰ প্ৰশ্নত 'উন্নয়ন বনাম পৰিৱেশ' বুলি এক সৰল দ্বন্দ্বৰ সলনি দুয়োটা লক্ষ্যৰ মাজত এক সুস্থ, বৈজ্ঞানিক আৰু দায়িত্বশীল ভাৰসাম্য গঢ়ি তোলাটোৱেই আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। (১৫ জুলাই, ২০২৬)
কোন মন্তব্য নেই:
একটি মন্তব্য পোস্ট করুন