সরাসরি প্রধান সামগ্রীতে চলে যান

পোস্টগুলি

সংযোজন | ভূপেন হাজৰিকাৰ বাংলা চিনেমাৰ সংগীত-যাত্ৰা : ১৯৫৬ৰ পৰা ১৯৯৬

অসমীয়া ভাষাৰ সংগীতৰ পৰিসৰ অতিক্ৰম কৰি বাংলা সংগীত আৰু চিনেমাৰ জগতত ভূপেন হাজৰিকাই যি গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান লাভ কৰিছিল, তাৰ এক দীঘলীয়া পৰিক্ৰমা দেখা যায় ১৯৫৬ৰ পৰা ১৯৯৬ লৈ। এই সময়ছোৱাত ড° হাজৰিকাই কেতিয়াবা সংগীত পৰিচালক, কেতিয়াবা গায়ক, কেতিয়াবা দুয়োটা ভূমিকাতে বাংলা চিনেমাৰ সৈতে জড়িত হৈছিল। পশ্চিমবংগৰ বাংলা চিনেমাৰ লগতে বাংলাদেশৰ বাংলা চিনেমাতো তেওঁৰ সংগীত আৰু কণ্ঠৰ উপস্থিতি দেখা যায়। Bengal Film Archive-ৰ ভূপেন হাজৰিকাৰ নিৰ্বাচিত filmography আৰু আন সংগীত-তথ্যৰ সৈতে মিলাই চালে এই পৰিক্ৰমাত অন্ততঃ ১৮খন চিনেমাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত কেইখনমানৰ ক্ষেত্ৰত ভূপেন সংগীত পৰিচালক, কেইখনমানত কণ্ঠশিল্পী আৰু কেইখনত দুয়োটা ভূমিকাতে আছিল। এই যাত্ৰাৰ আৰম্ভণি ‘অসমাপ্ত’-ৰ জৰিয়তে। ১৯৫৬ চনৰ ১ জুনত কলকাতাৰ বাসুশ্রী, বীণা আৰু আলোছায়া চিত্ৰগৃহত মুক্তি পোৱা ৰতন চট্টোপাধ্যায় পৰিচালিত বাংলা চিনেমা ‘অসমাপ্ত’-ত ভূপেন হাজৰিকা একমাত্ৰ সংগীত পৰিচালক নাছিল; অনুপম ঘটক, অনিল বাগচী, দুৰ্গা সেন, নচিকেতা ঘোষৰ সৈতে তেওঁ সংগীত পৰিচালকৰ দায়িত্বত আছিল। চিনেমাখনৰ গীতিকাৰ আছিল গৌৰীপ্ৰসন্ন মজুমদাৰ, শ্যামল গুপ্ত, পণ্ডিত হৰিচৰণ, ...
সাম্প্রতিক পোস্টগুলি

সংযোজন | ভূপেন হাজৰিকাৰ সুৰৰ যাত্ৰা : সুৰ আছে...

ভূপেন হাজৰিকাৰ সংগীত-জীৱনৰ বহু কথা আমি জানো; কিন্তু বহু কথা এতিয়াও জনা হোৱা নাই। তেওঁৰ গীত আৰু সুৰে অসমীয়া ভাষাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি বাংলা, হিন্দীকে ধৰি ভাৰতীয় বিভিন্ন ভাষাৰ সংগীত-জগতত প্ৰৱেশ কৰিছিল। কিন্তু এই যাত্ৰাৰ এটা বিস্ময়কৰ দিশো আছে—কেতিয়াবা সুৰটো গৈছে, নতুন ভাষাত নতুন ৰূপত জনপ্ৰিয় হৈছে, অথচ মূল সুৰকাৰ হিচাপে ভূপেন হাজৰিকাৰ নামটো ক’তো দেখা নাযায়। এয়া কেৱল কৃতিত্বৰ প্ৰশ্ন নহয়; এয়া চিনেমাৰ সংগীত-ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুসন্ধানৰ বিষয়। ১৯৫৬ চনত মুক্তি পোৱা ‘এৰা বাটৰ সুৰ’ ভূপেন হাজৰিকাৰ পৰিচালনাৰে নিৰ্মিত অসমীয়া চিনেমা। কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু সংগীতৰ দায়িত্বও তেওঁৰেই আছিল। সেই চিনেমাৰ ‘জোনাকৰে ৰাতি, অসমীৰে মাটি...’ গীতটো ভূপেন হাজৰিকাৰ ৰচনা আৰু সুৰত লতা মংগেশকাৰৰ কণ্ঠত ৰেকৰ্ডিং হৈছিল। গীতটোৱে অসমত চৰ্চা লাভ কৰাৰ লগতে কলকাতাৰ সংবাদ মাধ্যমতো আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰিছিল। কিন্তু মাত্ৰ দুবছৰৰ পাছতেই এই গীতটোৰ সুৰক কেন্দ্ৰ কৰি এটা নতুন অধ্যায়ৰ সন্ধান পোৱা যায়। ১৯৫৮ চনত লেখৰাজ ভাকৰীৰ ‘সাহাৰা’ চিনেমাত হেমন্ত কুমাৰৰ সংগীতত লতা মংগেশকাৰৰ কণ্ঠত এটা হিন্দী গীত ব্যৱহৃত হৈছিল, যাৰ সুৰৰ সৈতে ‘জোনাকৰে ৰাতি......

ভূপেন হাজৰিকাৰ চিনেমাৰ গীত : আন পৰিচালকৰ

ভূপেন হাজৰিকাৰ অসমীয়া চিনেমাৰ সংগীত-যাত্ৰা অসমীয়া চিনেমাৰ ইতিহাসৰ সমান্তৰালভাৱে বিকশিত হোৱা এটা দীঘলীয়া সৃষ্টিশীল অধ্যায়। তেওঁ সংগীত পৰিচালনা কৰা চিনেমা বোৰৰ গীতক কেৱল জনপ্ৰিয় সংগীতৰ তালিকা হিচাপে চালে এই যাত্ৰাৰ প্ৰকৃত তাৎপৰ্য ধৰা নপৰে। তেওঁৰ বাবে চিনেমাৰ গীত আছিল কেতিয়াবা চৰিত্ৰৰ অন্তৰ্মনৰ প্ৰকাশ, কেতিয়াবা ইতিহাসৰ কণ্ঠ, কেতিয়াবা লোকজীৱনৰ দলিল, কেতিয়াবা সামাজিক প্ৰতিবাদ আৰু কেতিয়াবা সমগ্ৰ আখ্যানৰ আবেগিক কেন্দ্ৰ। এই কাৰণেই "সতী বেউলা"ৰ পৰা "পিয়লি ফুকন", মণিৰাম দেৱান, চামেলী মেমচাব, অপৰূপা, অংগীকাৰ, প্ৰিয়জন, অশান্ত প্ৰহৰ আৰু পানীলৈকে তেওঁৰ সংগীতক এটা দীঘলীয়া সুৰযাত্ৰা হিচাপে অধ্যয়ণ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। ১৯৫৪ চনৰ ‘সতী বেউলা’ এই যাত্ৰাৰ আৰম্ভণিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিন্দু। চিনেমা খন সুনীল গাংগুলীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত; বাংলা "সতী বেহুলা" -ৰ সৈতে  ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। বাংলা সংস্কৰণৰ সংগীত পৰিচালক আছিল অনিল বাগচী, আনহাতে অসমীয়া সংস্কৰণত ভূপেন হাজৰিকাৰ সংগীত সংযোজিত হয়। এই চিনেমা খনৰ গীতৰ তথ্য এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে catalogue-ভিত্তিকভাৱে পুনৰুদ্ধাৰ হোৱা নাই। তথাপ...

|| ভূপেন হাজৰিকাৰ তথ্যচিত্ৰ : এক অধ্যায় ||

ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ সংগীত আৰু চিনেমাৰ সৃষ্টিশীল যাত্ৰাক সাধাৰণতে অসমীয়া, বাংলা আৰু হিন্দী ভাষাৰ পৰিসৰত আলোচনা কৰা হয়। কিন্তু তেওঁৰ সৃষ্টিশীল পৰিসৰ ইয়াতকৈ যথেষ্ট বহল আছিল। তথ্যচিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ কেৱল সংগীত ৰচয়িতা হিচাপে নহয়, কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক, সংগীত পৰিচালক আৰু ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে নিজকে প্ৰকাশ কৰিছিল। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ লোকজীৱন, সংস্কৃতি, ইতিহাস, পৰম্পৰা আৰু প্ৰকৃতি তেওঁৰ তথ্যচিত্ৰ-চৰ্চাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ উঠিছিল। ১. For Whom the Sun Shines — ১৯৭৪ ভাষা: ইংৰাজী পৰিচালনা: ড° ভূপেন হাজৰিকা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনজাতীয় লোকগীত আৰু লোকনৃত্যক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ পোৱা এই তথ্যচিত্ৰখন ভূপেন হাজৰিকাৰ তথ্যচিত্ৰ-নিৰ্মাণৰ প্ৰাৰম্ভিক নিদৰ্শনসমূহৰ অন্যতম। উপলব্ধ জীৱনীমূলক তথ্যত তেওঁক ইয়াৰ পৰিচালক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ প্ৰযোজনা আৰু অন্যান্য কাৰিকৰী ক্ৰেডিটৰ মূল নথি অধিক অনুসন্ধানৰ বিষয়। ২. ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু জয়মতী — ১৯৭৬ ধৰণ: জীৱনীমূলক–ঐতিহাসিক তথ্যচিত্ৰ পৰিচালনা: ড° ভূপেন হাজৰিকা জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ জীৱন, শিল্পীসত্তা আৰু অসমীয়া চিনেমাৰ অগ্ৰণী প...

ছঠৰ লোকসুৰত ভূপেন হাজৰিকাৰ ভাৰত-চিন্তা

ভূপেন হাজৰিকাৰ সংগীত-জীৱনক সাধাৰণতে অসমীয়া, বাংলা আৰু হিন্দী ভাষাৰ গীত আৰু চিনেমাৰ পৰিসৰত আলোচনা কৰা হয়। কিন্তু তেওঁৰ সৃষ্টিশীল যাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য আছিল—ভাৰতৰ বিভিন্ন আঞ্চলিক ভাষা, লোকসংস্কৃতি আৰু জনজীৱনৰ সৈতে সংগীতৰ জৰিয়তে সংযোগ স্থাপন কৰা। এই বহল সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ তুলনামূলকভাৱে অনালোচিত এটা অধ্যায় হ’ল ১৯৭৯ চনত নিৰ্মিত "ছঠ মাইয়া কি মহিমা"। তপেশ্বৰ প্ৰসাদ পৰিচালিত আৰু মহুৱা দে প্ৰযোজিত এই চিনেমাখন ইন্দ্ৰনীল ফিল্মছ, বম্বেৰ বেনাৰত নিৰ্মিত হৈছিল। সংৰক্ষিত চলচ্চিত্ৰ-নথিত ড° ভূপেন হাজৰিকাক সংগীত পৰিচালক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। সহকাৰী সংগীত পৰিচালক হিচাপে অনিল মোহিলে আৰু হিমাংশু বিশ্বাসৰ নাম পোৱা যায়। গীতৰ কৃতিত্বৰ সৈতে কবি প্ৰদীপ আৰু বিন্ধ্যবাসিনী দেৱীৰ নাম সংযুক্ত। সংগীতৰ ৰেকৰ্ড প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰত জি চি আই এল–এইচ এম ভি-ৰ নামো পোৱা যায়। বম্বে সেন্সৰ প্ৰমাণপত্ৰৰ তাৰিখ ১৬ এপ্ৰিল ১৯৭৯ আৰু প্ৰমাণপত্ৰ নম্বৰ Bombay/U-89480। এই তথ্যসমূহ চিনেমা খনৰ পৰিচয় নিৰ্ধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়; কিন্তু "ছঠ মাইয়া কি মহিমা"ৰ বিশেষত্ব বুজিবলৈ ইয়াৰ সংগীত কেন্দ্ৰিক চৰ্চাৰ প্ৰয়োজন আছে।...

টালিগঞ্জৰ ভূপেন হাজৰিকা

কলিকতাত চিনেমাৰ কামত ব্যস্ত হৈছিল-- ভূপেন হাজৰিকা। বন্ধু বাঢ়িছিল। চিনেমাৰ, সংগীতৰ চৰ্চা কৰিব পৰা বন্ধু। সত্যজিত ৰায়ৰ পৰা তপন সিন্‌হালৈ, অনেক। এই বন্ধু সকলৰ তাগিদাতে সংগীতৰ লগতে চুটি চুটি চিনেমা নিৰ্মাণত ব্যস্ত হৈছিল। ("তেতিয়া সত্যজিৎ ৰায়, মৃণাল সেন, তপন সিন্‌হা – - তেওঁলোক সকলোৱে চুটি চুটি ছবি কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। মোৰ কাম বাঢ়ি গৈছিল। কামসমূহ সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ সহযোগীৰ প্রয়োজন হৈছিল। বম্বেত দেখিছিলোঁ, কর্ম্মব্যস্ত ব্যক্তিসকলে কামসমূহ নিয়াৰিকৈ পৰিচালনা কৰিবলৈ ‘সচিব' ৰাখে। সেইখিনি সময়তে এই কল্পনা লাজমী ছোৱালীজনী আহি মোৰ কামৰ সহযোগী ৰূপে যোগদান কৰিলেহি।" --ভূপেন হাজৰিকা) চুটি চিনেমাৰেই চিনেবন্ধুৰ তালিকা খন দীঘল কৰি গৈছিল ভৃপেন হাজৰিকাই। ভূপেন হাজৰিকাৰ চুটি-চুটি চিনেকৰ্মত মুগ্ধ হৈছিল নাচিৰূদ্দিন শ্বাহ, শ্বাবানা আজমী আদি। এই যে মুগ্ধ হৈছিল, সেয়া কলিকতাৰ পৰা মুম্বাইলৈ বিয়পিছিল। --হয়, সৰহ সংখ্যক কামেই কৰিছিল কল্পনা লাজমী আৰু অৰুণকে ধৰি সহযোগী সকলে। কিন্তু আঁৰত থকা নাছিল-- সৰু বৰ চিনে চিন্তাবোৰ যে ভূপেন হাজৰিকাৰ আছিল। ("মই, কল্পনা আৰু অৰুণক ছবি কৰিব...

কলিকতা আৰু ভূপেন হাজৰিকা/১

“জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষ্ণুৰাভাৰ সৈতে কলিকতালৈ যোৱাৰ বাবেই হয়তো মই মোৰ দিগন্তক প্ৰসাৰিত কৰাৰ সুযোগ পাইছিলোঁ। ... মোক যদি জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদদে কলিকতালৈ লৈ গৈ গান গোৱাৰ সুযোগ নিদিলেহেঁতেন, তেতিয়াহ’লে মই সংগীতক মোৰ জীৱনত এনেভাৱে হয়তো আঁকোৱালি নল’লোঁহেঁতেন, সংগীত মাত্ৰ ‘বাথৰূম ছং’ হিচাপেই ব্যৱহাৰ কৰিলোঁহেঁতেন।” "মই এটি যাযাবৰ"ত সূৰ্য হাজৰিকাৰ অনুলেখনত সংৰক্ষিত ভূপেন হাজৰিকাৰ এই আত্মস্বীকাৰোক্তি তেওঁৰ শিল্পীজীৱনত কলকাতাৰ ভূমিকা বুজিবলৈ এক অসাধাৰণ দলিল। এই বক্তব্যৰ তাৎপৰ্য কেৱল স্মৃতিচাৰণত নাই; ইয়াৰ ভিতৰত তেওঁৰ শিল্পীসত্তাৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আত্মমূল্যায়ন নিহিত আছে। কলকাতা তেওঁৰ বাবে কেৱল এখন নগৰ বা কৰ্মক্ষেত্ৰ নাছিল— আছিল পৰিচিত আঞ্চলিক সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ পৰা বৃহত্তৰ ভাৰতীয় শিল্প-সংস্কৃতিৰ জগতলৈ প্ৰৱেশৰ এক ঐতিহাসিক দুৱাৰ। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা আৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সৈতে কলকাতালৈ যোৱা কিশোৰ ভূপেনৰ সেই যাত্ৰাই তেওঁৰ শিল্পীজীৱনৰ পৰৱৰ্তী গতিপথৰ বাবে এক নতুন সম্ভাৱনা মুকলি কৰিছিল। ১৯৩৬ চনত কলকাতাৰ অ’ৰ’ৰা ষ্টুডিঅ’ত তেওঁৰ গান ৰেকৰ্ড হোৱাৰ তথ্য ভূপেন হাজ...