ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ সংগীত আৰু চিনেমাৰ সৃষ্টিশীল যাত্ৰাক সাধাৰণতে অসমীয়া, বাংলা আৰু হিন্দী ভাষাৰ পৰিসৰত আলোচনা কৰা হয়। কিন্তু তেওঁৰ সৃষ্টিশীল পৰিসৰ ইয়াতকৈ যথেষ্ট বহল আছিল। তথ্যচিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ কেৱল সংগীত ৰচয়িতা হিচাপে নহয়, কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক, সংগীত পৰিচালক আৰু ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে নিজকে প্ৰকাশ কৰিছিল। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ লোকজীৱন, সংস্কৃতি, ইতিহাস, পৰম্পৰা আৰু প্ৰকৃতি তেওঁৰ তথ্যচিত্ৰ-চৰ্চাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ উঠিছিল।
১. For Whom the Sun Shines — ১৯৭৪
ভাষা: ইংৰাজী
পৰিচালনা: ড° ভূপেন হাজৰিকা
অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনজাতীয় লোকগীত আৰু লোকনৃত্যক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ পোৱা এই তথ্যচিত্ৰখন ভূপেন হাজৰিকাৰ তথ্যচিত্ৰ-নিৰ্মাণৰ প্ৰাৰম্ভিক নিদৰ্শনসমূহৰ অন্যতম। উপলব্ধ জীৱনীমূলক তথ্যত তেওঁক ইয়াৰ পৰিচালক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ প্ৰযোজনা আৰু অন্যান্য কাৰিকৰী ক্ৰেডিটৰ মূল নথি অধিক অনুসন্ধানৰ বিষয়।
২. ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু জয়মতী — ১৯৭৬
ধৰণ: জীৱনীমূলক–ঐতিহাসিক তথ্যচিত্ৰ
পৰিচালনা: ড° ভূপেন হাজৰিকা
জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ জীৱন, শিল্পীসত্তা আৰু অসমীয়া চিনেমাৰ অগ্ৰণী পৰ্যায়ৰ ইতিহাসক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত এই তথ্যচিত্ৰখনৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ ভাতৃ হৃদয়ানন্দ আগৰৱালাৰ উদ্যোগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।
তথ্যচিত্ৰখনৰ অন্যতম মূল্যবান দিশ আছিল ‘জয়মতী’ (১৯৩৫)-ৰ অৱশিষ্ট চলচ্চিত্ৰাংশৰ ব্যৱহাৰ। বহুদিনৰ পাছত উদ্ধাৰ হোৱা জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাৰ কেইটামান ৰীলৰ দৃশ্যাংশৰ সহায়ত জ্যোতিপ্ৰসাদৰ ‘জয়মতী’ নিৰ্মাণৰ ইতিহাসক পুনৰ দৃশ্যমান কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। সেয়ে তথ্যচিত্ৰখনক কেৱল জীৱনীমূলক উপস্থাপন হিচাপে নহয়, অসমীয়া চিনেমাৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস আৰু ‘জয়মতী’ৰ সংৰক্ষিত দৃশ্য-স্মৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দলিল হিচাপেও চাব পাৰি।
৩. Through Melody and Rhythm — ১৯৭৭
ভাষা: ইংৰাজী
ধৰণ: তথ্যচিত্ৰ
পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা: ড° ভূপেন হাজৰিকা
কলকাতা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰৰ বাবে নিৰ্মিত প্ৰায় আধা ঘণ্টাৰ এই তথ্যচিত্ৰখন উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ লোকগীত আৰু লোকনৃত্যক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তথ্য পোৱা যায়। ইয়াত ভূপেন হাজৰিকাৰ ভূমিকা পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক হিচাপে স্পষ্ট। অৱশ্যে পৃথক ‘সংগীত পৰিচালনা’ ক্ৰেডিট নিশ্চিতভাৱে পোৱা নাযায়।
৪. অসম চৰকাৰৰ পৰ্যটন-বিষয়ক তথ্যচিত্ৰ — ১৯৮১
কেইবাটাও জীৱনীমূলক উৎসত উল্লেখ আছে যে ১৯৮১ চনত ভূপেন হাজৰিকাই অসম চৰকাৰৰ বাবে এখন পাঁচ ৰীলৰ ৰঙীন পৰ্যটন-বিষয়ক তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু সংগীত ৰচনা কৰিছিল।
কিন্তু তথ্যচিত্ৰখনৰ নিশ্চিত নাম, সম্পূৰ্ণ ক্ৰেডিট আৰু মূল চৰকাৰী প্ৰযোজনা-নথি আমাৰ হাতত নাই।
৫. দাইনা — ১৯৮৪
ভাষা: বড়ো
পৰিচালনা: অমৰ হাজৰিকা
ভূপেন হাজৰিকাৰ ভূমিকা: সংগীত পৰিচালনা
বড়ো ভাষাৰ এই তথ্যচিত্ৰখনৰ সৈতে ভূপেন হাজৰিকাৰ সংগীত পৰিচালক হিচাপে সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সংযোগে তেওঁৰ সৃষ্টিশীল পৰিসৰ অসমীয়া, বাংলা আৰু হিন্দীৰ বাহিৰেও উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঞ্চলিক সাংস্কৃতিক পৰিসৰলৈ বিস্তৃত হোৱা কথাটো সূচায়।
৬. ৰিং আং তং — ১৯৮৭
ভাষা: কাৰ্বি
ধৰণ: তথ্যচিত্ৰ
ভূপেন হাজৰিকাৰ ভূমিকা: গায়ক আৰু সংগীত পৰিচালক বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।
কাৰ্বি সমাজ আৰু সংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰা এই তথ্যচিত্ৰখনৰ সৈতে ভূপেন হাজৰিকাৰ সম্পৰ্ক তেওঁৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সংগীত-সংস্কৃতিৰ প্ৰতি থকা আগ্ৰহৰ এক উল্লেখযোগ্য দৃষ্টান্ত। অৱশ্যে তথ্যচিত্ৰখনৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰযোজনা আৰু ক্ৰেডিটৰ প্ৰাথমিক নথি আমাৰ হাতত নাই।
৭. Glimpses of the Misty East — ১৯৯৬/১৯৯৭
ভাষা: ইংৰাজী
ধৰণ: তথ্যচিত্ৰ-শৃংখলা
ভূপেন হাজৰিকাৰ ভূমিকা: পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা
ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পঞ্চাশ বছৰ পূৰ্তিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তনক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত ১৮ খণ্ডৰ তথ্যচিত্ৰ-শৃংখলা হিচাপে ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। প্ৰসাৰ ভাৰতীৰ তথ্যত ভূপেন হাজৰিকা আৰু সুনন্দ মিত্ৰৰ নাম পৰিচালনা–প্ৰযোজনাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ আছে। সংগীত: স্বাভাৱিকতে ভূপেন হাজৰিকা।
৮. Satras and Namghars of Assam — ২০০০
ভাষা: ইংৰাজী
পৰিচালনা আৰু লেখন: ড° ভূপেন হাজৰিকা আৰু সুনন্দ মিত্ৰ
অসমৰ সত্ৰ আৰু নামঘৰৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত এই তথ্যচিত্ৰখনত অসমৰ ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাক তথ্যচিত্ৰৰ ভাষাৰে উপস্থাপন কৰা হৈছে। উপলব্ধ তথ্যত ভূপেন হাজৰিকাক পৰিচালক আৰু লেখক হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। সংগীত-ৰচনা: ভূপেন হাজৰিকা।
৯. The Brahmaputra: An Endless Journey — ২০০৬
ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ পাৰৰ জনজীৱন, সংস্কৃতি, প্ৰকৃতি আৰু সামাজিক পৰিৱেশক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত এই তথ্যচিত্ৰখন ভূপেন হাজৰিকাৰ তথ্যচিত্ৰ-চৰ্চাৰ শেষ পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণ। একে বিষয়ক কেন্দ্ৰ কৰি ‘Along the River Brahmaputra’ নামৰ আন এখন তথ্যচিত্ৰ-প্ৰকল্পৰ কথাও বিভিন্ন উৎসত পোৱা যায়।
--এই তথ্যচিত্ৰ-চৰ্চাৰ এটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য আছিল ভূপেন হাজৰিকাৰ কণ্ঠ। তেওঁৰ গভীৰ, গম্ভীৰ আৰু স্বকীয় কণ্ঠত দিয়া ধাৰাভাষ্যই তথ্য, ইতিহাস আৰু দৃশ্যৰ মাজত এক বিশেষ আবেগিক সংযোগ সৃষ্টি কৰিছিল। সেয়ে তেওঁৰ তথ্যচিত্ৰ-কৰ্মক কেৱল পৰিচালনা বা সংগীতৰ দিশৰ পৰা নহয়, কণ্ঠ আৰু কথনৰ এক স্বতন্ত্ৰ নান্দনিক মাধ্যম হিচাপেও মূল্যায়ন কৰিব পাৰি।
১০.Glimpses of the Misty East / Misty Lands of Seven Sisters—North-east India — ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষভাগ
ভাষা: ইংৰাজী
ধৰণ: তথ্যচিত্ৰ-শৃংখলা
ভূপেন হাজৰিকাৰ ভূমিকা: পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা আৰু সংগীত।
ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পঞ্চাশ বছৰ পূৰ্তিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তনক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত এখন বৃহৎ তথ্যচিত্ৰ-শৃংখলা হিচাপে Glimpses of the Misty Eastৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূপেন হাজৰিকাৰ নিজা জীৱনীমূলক পৰিচয়তো ইয়াক ১৮ খণ্ডৰ তথ্যচিত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰি ১৯৪৭ৰ পৰা ১৯৯৭লৈ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ সামাজিক-অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক অগ্ৰগতিৰ সৈতে ইয়াক সংযুক্ত কৰা হৈছে।
আনহাতে, ১৯৯৮ চনৰ India Today-ৰ এক সমসাময়িক লেখাত ‘Misty Lands of Seven Sisters—North-east India’ক দূৰদৰ্শনৰ ১৩ খণ্ডৰ ধাৰাবাহিক বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। সেই বৰ্ণনাত ভূপেন হাজৰিকাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলজুৰি দীঘলীয়া ভ্ৰমণ আৰু দৃশ্যগ্ৰহণৰ কথাও আছে।
তথ্যচিত্ৰ-চৰ্চাৰ তাৎপৰ্য
ভূপেন হাজৰিকাৰ তথ্যচিত্ৰ-কৰ্মৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশটো হ’ল— তেওঁৰ শিল্পীসত্তাৰ ভৌগোলিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিসৰ স্পষ্ট কৰে। অসমৰ পৰা অৰুণাচল, বড়ো আৰু কাৰ্বি সমাজলৈ, সত্ৰ–নামঘৰৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰৰ জনজীৱনলৈ—তেওঁ তথ্যচিত্ৰক কেৱল তথ্য উপস্থাপনৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ সমাজ, সংস্কৃতি, ইতিহাস আৰু মানুহৰ কণ্ঠক বৃহত্তৰ ভাৰতীয় পৰিসৰত দৃশ্যমান কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল।
এই অৰ্থত ভূপেন হাজৰিকাৰ তথ্যচিত্ৰ-কৰ্ম তেওঁৰ সংগীত আৰু চিনেমাৰ কামৰ পৰিপূৰক নহয়; তেওঁৰ বহুমাত্ৰিক শিল্পীসত্তাৰ এটা স্বতন্ত্ৰ অধ্যায়। অৱশ্যে ওপৰত উল্লেখ কৰা কেইখনমান তথ্যচিত্ৰৰ নাম, বছৰ আৰু ক্ৰেডিটৰ ক্ষেত্ৰত এতিয়াও প্ৰাথমিক প্ৰযোজনা-নথি উদ্ধাৰৰ প্ৰয়োজন আছে।
মন্তব্যসমূহ
একটি মন্তব্য পোস্ট করুন