প্ৰথমে সংখ্যাগত সত্যটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত Gen-Z (প্ৰায় ১৯৯৭ৰ পৰা ২০১২ৰ মাজত জন্ম লোৱা) লোকৰ সংখ্যা প্ৰায় ৩৭–৪০ কোটি, অৰ্থাৎ দেশৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৩০ শতাংশ। এইটো কেৱল এটা প্ৰজন্ম নহয়; ই এক বৃহৎ জনগাঁথনিগত শক্তি, যিয়ে যিকোনো গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰভাৱ পেলাবই। বিখ্যাত হাংগেৰীয়ান-জাৰ্মান সমাজবিজ্ঞানী কাৰ্ল মেনহেইমে কৈছিল—“Generations are not defined merely by age, but by shared historical experience”—সেই দৃষ্টিভংগীৰে চালে, ভাৰতৰ Gen-Z এক নতুন অভিজ্ঞতাৰে গঠিত প্ৰজন্ম, যি ডিজিটেল যুগ, সামাজিক মাধ্যম আৰু গ্ল’বেল তথ্যপ্ৰবাহৰ মাজত ডাঙৰ হৈছে। এই অভিজ্ঞতাই ইহঁতৰ ৰাজনৈতিক চিন্তা আৰু ভোট আচৰণত মৌলিক পৰিবর্তন আনে।
কিন্তু ভাৰতীয় সমাজৰ গাঁথনি বুজিবলৈ বিশিষ্ট ভাৰতীয় সমাজবিজ্ঞানী, শিক্ষাবিদ আৰু লেখক আন্দ্রে বেতেইৰ উক্তি বিশেষ তাৎপৰ্যপূর্ণ—“Indian society is marked by continuity of tradition even amidst change।” অসমৰ দৰে ৰাজ্যত এইটো বিশেষকৈ সত্য, য’ত ভোটদান বহু সময়ত ব্যক্তিগত পছন্দ নহয়; ই পৰিয়াল, আত্মীয়তা, আৰু স্থানীয় সমাজৰ সৈতে জড়িত এক সমষ্টিগত সিদ্ধান্ত। এই দিশত হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা-ৰ বক্তব্য বাস্তৱৰ সৈতে সংগত। কিন্তু এইখিনিতেই বিষয়টো শেষ নহয়, কাৰণ পৰম্পৰাৰ ভিতৰতেই নতুন প্ৰজন্মৰ প্ৰৱেশে সেই গাঁথনিৰ ভিতৰত সলনি আৰম্ভ কৰে।
এইখিনিত Gen-Z-ৰ প্ৰকৃত ৰাজনৈতিক তাৎপৰ্য দেখা যায়। মার্কিন সাংবাদিক, লেখক, আন্তর্জাতিক সম্পর্ক বিশ্লেষক ফাৰিদ জাকাৰিয়া কৈছে—“The rise of an informed citizenry changes the nature of democracy।” Gen-Z-ই এই "তথ্যসমৃদ্ধ নাগৰিক সমাজ" -ৰ এক শক্তিশালী অংশ, যি তথ্য লাভ কৰে নিজে, সামাজিক মাধ্যমত মত গঢ়ে, আৰু বহু ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত ৰাজনৈতিক আনুগত্যক প্ৰশ্ন কৰে। এই প্ৰজন্মটো অধিক বিষয়-ভিত্তিক—চাকৰি, শিক্ষা, পৰিৱেশ, ব্যক্তিগত স্বাধীনতা—এইবোৰ বিষয়ত ইহঁতৰ মনোযোগ অধিক, যি আগৰ প্ৰজন্মৰ দলীয়-নিষ্ঠাভিত্তিক ৰাজনীতিৰ পৰা পৃথক।
এই তাত্ত্বিক আলোচনা বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত কিমান প্ৰযোজ্য, সেইটো বুজিবলৈ অসমত হৈ যোৱা শেহতীয়া বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ দিশে চাব লাগিব। যদিও ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগে “Gen-Z ভোটাৰ” বুলি পৃথক তথ্য প্ৰকাশ নকৰে, তথাপিও ১৮–২৫ বছৰ বয়সৰ ভোটাৰৰ উল্লেখযোগ্য উপস্থিতি অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰি। এই ক্ষেত্ৰত Gen-Z-ৰ প্ৰভাৱ একে ধৰণেৰে স্পষ্ট নহয়, বৰঞ্চ স্তৰভেদে প্ৰকাশ পায়। নগৰীয়া আৰু অৰ্ধ-নগৰীয়া অঞ্চলত ইহঁতে অধিক স্বতন্ত্ৰ ভোট সিদ্ধান্ত লয়, য’ত ডিজিটেল কেম্পেইন আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ আলোচনা আৰু সমস্যা-ভিত্তিক ৰাজনীতি
গুৰুত্বপূৰ্ণ হয়। আনহাতে, গ্ৰামাঞ্চলত, য’ত পৰিয়াল-কেন্দ্ৰিক ভোটদান শক্তিশালী, তাতো Gen-Z সম্পূৰ্ণ নিষ্ক্ৰিয় নহয়; ইহঁতে পৰিয়ালৰ ভিতৰত আলোচনা আৰু মতবিনিময়ৰ জৰিয়তে ধীৰে ধীৰে প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। অর্থাৎ, ভোটটো হয়তো পৰিয়ালৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে দেখা যায়, কিন্তু সেই সিদ্ধান্তৰ ভিতৰত নতুন প্ৰজন্মৰ চিন্তা প্ৰৱেশ কৰিছে। এইদৰে চালে, অসমত Gen-Z-ই এতিয়াও এক স্বতন্ত্ৰ নিৰ্ণায়ক ভোটাধিকাৰ গোট ৰূপে গঢ় লৈ উঠা নাই, কিন্তু ই এক “উদীয়মান প্ৰভাৱশালী স্তৰ"
অর্থাৎ, ফলাফল সম্পূৰ্ণ সলনি নকৰিলেও সাম্প্ৰতিক ধাৰা আৰু সীমাৰেখা (margin) প্ৰভাৱিত কৰিব পৰা শক্তি। বিশেষকৈ সামাজিক মাধ্যম আৰু ডিজিটেল ৰাজনৈতিক যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত Gen-Z-ই ইতিমধ্যে "বিষয়সূচী স্থিৰ কৰিব পৰা ক্ষমতা" হিচাপে কাম আৰম্ভ কৰিছে, যিয়ে ৰাজনৈতিক আলোচনা কেনেকৈ গঢ় লয়, সেইটো সলনি কৰিছে। এইটো এটা নিঃশব্দ পৰিবর্তন, যি হয়তো তৎক্ষণাত দৃশ্যমান নহয়, কিন্তু দীঘলীয়া সময়ত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাব।
সেয়েহে, ক'ব পাৰি—হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা-ৰ বক্তব্য অসমৰ সামাজিক বাস্তৱতাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ উন্মোচন কৰে, কিন্তু ই সম্পূৰ্ণ চিত্ৰটো ধৰি ৰাখে নে? হয়তো নাৰাখে! Gen-Z কোনো “মিথ” নহয়; ই ভাৰতত এক বৃহৎ আৰু বঢ়ি অহা শক্তি। কিন্তু ই কোনো একমাত্ৰিক, সংগঠিত ভোটাৰ গোটো নহয়। ই পৰম্পৰাগত পৰিয়াল-কেন্দ্ৰিক সমাজৰ ভিতৰতেই ধীৰে ধীৰে নিজৰ স্থান সৃষ্টি কৰি আছে। অতএব, অসমত Gen-Z-ৰ প্ৰভাৱক “অস্তিত্বহীন” বুলি অস্বীকাৰ কৰাটো যিমান ভুল, তেনেকৈ ইয়াক “সম্পূৰ্ণ নিৰ্ণায়ক শক্তি” বুলি ধৰা-ও সমানেই সৰলীকৰণ। বাস্তৱটো ইয়াৰ মাজতে—য’ত পৰম্পৰা আৰু আধুনিকতা, পৰিয়াল আৰু ব্যক্তি, একেলগে এক নতুন ৰাজনৈতিক বাস্তৱতা গঢ়ি তুলিছে। (প্ৰথম প্ৰকাশ: দৈনিক জনমভূমি ১৭/০৪/২০২৬)
--উৎপল মেনাউৎপল মেনা
মন্তব্যসমূহ
একটি মন্তব্য পোস্ট করুন