সংগীতৰ মানুহ/৪

১৮৯০। সেই সময়ত সংগীত চর্চাৰ বিশেষ ঠাই আছিল ধুবুৰী। গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰ, সংগীতজ্ঞ প্রভাত চন্দ্র বৰুৱাই সংগীতৰ এক সুন্দৰ পৰিবেশ গঢ়ি তুলিছিল। লক্ষ্মীৰাম বৰুৱাই সেই সময়ছোৱাতে উচ্চাংগ সংগীত চর্চা আৰম্ভ কৰিছিল প্রভাত চন্দ্র বৰুৱাৰ সান্নিধ্যতে। সেই সময়ছোৱাত বংগদেশ, বাৰাণসী, লক্ষ্ণৌ, এলাহাবাদ আদিৰ পৰা প্রসিদ্ধ ওস্তাদসকল গৌৰীপুৰলৈ আহিছিল প্রভাত চন্দ্র বৰুৱাৰ নিমন্ত্রণ ক্রমে। জমিদাৰগৰাকীৰ উদ্দেশ্য আছিল দেশৰ সংগীত চর্চাৰ সৈতে ৰাজ্যৰ সংগীত ৰসিকক পৰিচয় কৰোৱা আৰু অসমীয়া সংগীতৰ বুনিয়াদ নির্মাণ কৰা। স্বাভাৱিকতে লক্ষ্মীৰাম বৰুৱাই বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা অহা ওস্তাদসকলৰ লগত শাস্ত্রীয় সংগীত, ৰাগ-ৰাগিনী, সংগীতৰ উত্থান-পতনৰ লগতে সংগীতৰ ধৰ্মৰ বিষয়ে মত বিনিময় কৰি অসমীয়া সংগীতৰ বুনিয়াদ ৰচনাৰ চেষ্টা চলাইছিল। সংগীতকাৰগৰাকীয়ে জমিদাৰ প্ৰভাত চন্দ্র বৰুৱাৰ সৈতে আলোচনা কৰি অসমীয়া সংগীতৰ এক নিজা ধাৰাৰ সৃষ্টিত মন দিছিল। সেই সময়ছোৱাত ধুবুৰীৰ লগতে অসমৰ অন্যান্য অঞ্চলতো বংগৰ সংগীতক, বংগৰ গীতৰ অসমীয়া ৰূপ গোৱাত ব্যস্ত হৈ পৰিছিল, আৰু ইয়াৰ বিপৰীতে লক্ষ্মীৰাম বৰুৱাই খাতি অসমীয়া গীত ৰচনাৰ কথা চিন্তা কৰিছিল। সংগীতকাৰগৰাকীয়ে 'সংগীত শিক্ষা আৰু সোপন', 'বেহেলা শিক্ষা', 'হাৰমণিয়াম শিক্ষা', 'তবলা শিক্ষা', 'চেতাৰ শিক্ষা' আদিৰ লগতে ৪২২টা গীতৰ সংকলন 'সংগীত কোষ' ৰচনা কৰি অসমীয়া সংগীতৰ নিজা বাট নির্মাণ কৰিছিল। সংগীতকাৰ গৰাকীয়ে লিখিছিল মই যে সংগীত বিষয়ৰ এজন পকা পণ্ডিত হৈ উঠিছো এনে যেন কোনেও নাভাবে। মোৰ শিকিবলৈ এতিয়াও বহু বাকী আছে। সংগীত বিদ্যা অপাৰ সাগৰৰ দৰে। ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ শিক্ষা মোৰ দৰে দুখীয়া জীৱৰ পক্ষে নিতান্ত অসম্ভৱ। মই মাথো বাটতোহে মুকলি কৰি দিবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ। আমাৰ মাজত নিশ্চয় ঢেৰ সংগীতজ্ঞ ওলাব। তেওঁলোকে এই বাটেৰে যদি যায় মোৰ সামান্য পৰিশ্রম সার্থক হ'ব।' সন্দেহ নৰখাকৈ ক'ব পাৰি সংগীতাচার্য লক্ষ্মীৰাম বৰুৱাই মুকলি কৰা সেই সংগীতৰ বাটেৰেই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া সংগীতৰ ধাৰা আগুৱাই নিয়া হৈছিল। সংগীতাচাৰ্যৰ পিছৰ সময়ছোৱাত দুই পুত্র প্রফুল্ল চন্দ্র বৰুৱা, পৰশুৰাম বৰুৱা (ফুনু বৰুৱা) ই অসমীয়া সংগীতৰ এই ধাৰা আগুৱাই নিছিল। অৱশ্যে কিছু বাট আগবাঢ়ি ফুনু বৰুৱাই অভিনয়তহে বেছি সময় খৰচ কৰিছিল। এইখিনিতে অৱশ্যেই উল্লেখ কৰি থব পাৰি এইগৰাকী ফুনু বৰুৱাই জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ লগ হৈ অসমীয়া চিনেমাৰ বুনিয়াদ নিৰ্মাণৰ চিন্তা-চৰ্চা কৰিছিল, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত প্রথমখন অসমীয়া চিনেমা 'জয়মতী'ত গদাপানিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। প্ৰফুল্ল চন্দ্র বৰুৱাও আছিল নাট্যৰসিক। ভালেমান নাটকত অভিনয় কৰাৰ লগতে মঞ্চৰ আঁৰত থাকিও কাম কৰিছিল। কিন্তু সংগীত চৰ্চাৰ পৰা আঁতৰি অহা নাছিল। সংগীত চর্চাৰ মাজত থাকিয়ে নাটক, সমাজ আৰু ৰাজনীতিৰ কামত নিজকে ব্যস্ত ৰাখিছিল। প্রফুল্ল চন্দ্র বৰুৱাই লিখিছিল 'সংগীত হয়তো মোৰ তেজত আছে। ৰাজনীতিলৈ গৈছো, মনতে ভাবিছো ৰাজনীতিয়ে কৰিম, নাই, সংগীতে মোক নেৰে। ব্যবসায় কৰিছো, ব্যৱসায়ৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো সংগীতে মনত আমনি দি থাকে। সংগীত চৰ্চাৰ পিছতহে অস্থিৰ মনতো স্থিৰ হয়। সেয়ে মই মনতে ভাবিলো সকলো কাম কৰিম, সকলো কামৰ মাজতে সংগীতো কৰি যাম। এবাৰ অসমৰ বাহিৰৰ বন্ধু এগৰাকীয়ে মোক সুধিছিল-- আপুনি ব্যৱসায় কিয় কবে? এই প্রশ্ন কিয় কৰা হৈছিল মই বুজিছিলোঁ। মই ৰাজনীতি কৰা মানুহ, সমাজৰ কাম কৰা মানুহ। বহুতৰে ধাৰণা ৰাজনীতি কৰি সমাজৰ কাম কৰিব অহাসকলৰ অৰ্থৰ আকাল নাই।... মই সেই প্রশ্নৰ উত্তৰ কি দিম ভাবি থাকোতেই মনৰ পৰা ওলাই আহিছিল-- সংগীত চর্চা কৰাৰ বাবেই মই ব্যৱসায় কৰোঁ। সংগীত চর্চাই পেট নভৰায় কিন্তু মন ভৰায়। মন নভৰিলে মই কেনেকৈ জীয়াই থাকিম! 'মন'হে মানুহ এজনক জীয়াই ৰাখে। মই তেনেদৰেই ভাবো। কিন্তু শৰীৰটো ঠিয় হৈ থাকিবলৈ, শৰীৰটোত জীৱ থাকিবলৈ পেট ভৰিব নালাগিব জানো! পেট ভৰাৰ বাবেই মই ব্যৱসায় কৰোঁ। মই বাজনীতিও কৰোঁ, ৰাজনীতি কিন্তু মোৰ পেছা নহয়। সংগীতৰ দৰে বাজনীতিয়েও মোক নুখুৱায়। মই বাজনীতি কৰিছোঁ সমাজৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰিম বুলি...। বুজিছে নহয়! মই নিজকে জীয়াই ৰখাৰ বাবে সংগীতৰ কাম কৰোঁ। আৰু নিজকে জীয়াই ৰখাৰ ইচ্ছা সমাজৰ কাম কৰাৰ বাবে।...' (উৎস: কৰ্মযোগী প্ৰফুল্ল বৰুৱা/ ক্রমশঃ)